Pieniny to nazwa, która w zasadzie odnosi się do największego w pasie skałkowym masywu wapiennego, przeciętego wąskim, bardzo krętym, malowniczym przełomem Dunajca. Jednak w sensie regionalnym jest ona rozciągnięta na cały pas skałkowy w granicach Polski. Pieniny, w tym znaczeniu, stanowią wąską strefę o szerokości od 2 do 6 km, oddzielają cą Kotlinę Orawsko-Nowotarską od Pogórza Spisko-Gubałowskiego. Skałki tworzą trzy człony, grzbiet Braniska-Hombarku pomiędzy Dursztynem a Niedzicą, właściwe Pieniny - Trzy Korony 982 m n.p.m. i od Czorsztyna po Szczawnicę oraz Małe Pieniny - 1052 m n.p.m., ciągnące się na wschód od Dunajca. Każdy z wymienionych odcinków ma przeszło 10 km długości. Najatrakcyjniejsza turystycznie i najbardziej urozmaicona jest część środkowa, z licznymi tarasami widokowymi na przełom Dunajca. Przy odległości w linii prostej 2,5 km Dunajec tworzy aż 7 zakrętów, osiągając aż 9 km długości. Wysokość skałek w przełomie waha się między od 300 do 500 m, a dno zwęża się miejscami do zaledwie kilkunastu metrów i jest całkowicie wypełnione przez wody rzeki.

Pieniny Spiskie ciągną się między doliną rzeki Białki a przełomem Dunajca obok Niedzicy. Najwyższy szczyt Żar - Branisko ma 879 m n.p.m.; Pieniny Środkowe zwane Pieninami Właściwymi, a najczęściej po prostu Pieninami. Leżą pomiędzy Szczawnicą a Czorsztynem. Najwyższym szczytem są piękne i sławne na cały Świat Trzy Korony o wysokości 982 m n.p.m.; Pieniny Małe sięgają po Szczawnicę i doline Popradu, najwyższy szczytem jest Wysoka - 1050 m n.p.m. Duża odporność budujących Pieniny skał wapiennych na erozję spowodowała wypreparowanie ich z fliszowej osłony, dzięki temu powstały efektowne formacje skalne (przykładowo: Trzy Korony, Sokolica, Czertezik). Najatrakcyjniejszym pod względem przyrodniczym i krajobrazowym fragmentem pasma są Pieniny Właściwe. Północne zbocza opadają ku dolinom łagodnie, zaś od południa w stronę Dunajca zbocza obrywają się efektownie ścianami wapiennymi o wysokości dochodzącej do 300 m. Największą atrakcją tej części Pienin jest oczywiście Spływ Przełomem Dunajca. Oprócz atrakcyjności krajobrazowej, Pieniny cechuje zróżnicowana roślinność. Spowodowane zostało to czynnikami takimi jak: wapienne podłoże; specyfika klimatu; strome stoki uniemożliwiająca silne rozrastanie się lasów; brak pokrycia lodowcem podczas trzeciorzędowych zlodowaceń; bliskość Tatr.

Zdecydowało to o przetrwaniu reliktów flory trzeciorzędowej - chryzantema Zawadzkiego, jałowiec sawina, dębik ośmiopłatkowy oraz obecności gatunków i odmian endemicznych - mniszek pieniński, pszonak pieniński, roślin wysokogórskich i kserotermicznych oraz swoistych zespołów naskalnych muraw zwłaszcza na zboczach południowych. Z różnorodnością siedlisk związana jest bogactwo zwierzyny. W Pieninach żyje około połowy znanych w całej Polsce zwierząt, liczbe ich szacuje sie na ~14 tysięcy gatunków. Większość stanowią bezkręgowce, gatunki owadów nie występujące nigdzie indziej na terenie Polski. Pieniny zamieszkuje dziesięć gatunków płazów, w tym: tżaby, ropuchy, traszki, kumaki, żadka salamandra plamista oraz gady: jaszczurki: zwinka żyworodna, padalec zwyczajny, węże: gniewosz plamisty, żmija zygzakowata, zaskroniec. Różnorodność siedlisk i obecność zbiorników wodnych decydują również o dużej liczbie gatunków ptaków drapieżnych, wodnych, leśnych, polnych.



Wśród wszystkich gatunków ssaków w przewadze są drobne gryzonie i nietoperze. Duże ssaki, ze względu na niewielki rozmiar pasma oraz zabudowę utrudniającą migrację z innych pasm górskich, występują stosunkowo rzadko. Żyją tutaj dziki, sarny i jelenie, w dolinie Dunajca wydry, populację żadkiego już w Polsce rysia ocenia się na kilka sztuk. Żbik najprawdopodobniej już nie występuje, natomiast obserwowane ślady wilka i niedźwiedzia pochodzą od zwierząt migrujących w Pieniny np. z terenów Słowacji. Na obszarze najciekawszej i najcenniejszej pod względem przyrodniczym środkowej część Pienin utworzono dwa Parki Narodowe - Pieniński Park Narodowy po stronie polskiej i Pieninský národný park (PIENAP) po stronie słowackiej. W Małych Pieninach istnieje kilka rezerwatów przyrody. Negatywne skutki na wrażliwy ekosystem Pienin może wywrzeć wybudowana zapora wodna w Niedzicy.

Pod względem klimatycznym region Pienin wyraźnie odróżnia się od sąsiednich pasm górskich. Charakteryzują się stosunkowo łagodnym klimatem. Ze względu na zróżnicowane ukształtowanie terenu zaznaczają się wyraźne różnice w mikroklimacie poszczególnych części pasma, co ma swoje odzwierciedlenie w różnorodności świata roślin i zwierząt. Doliny potoków i północne zbocza są chłodniejsze i bardziej wilgotne, natomiast południowe ściany skalne mają klimat wyjątkowo suchy i ciepły. Cały obszar Pienin położony jest w zasięgu cienia opadowego, charakteryzującego się niskimi sumami średnimi oraz małą liczbą dni deszczowych.